1 lipca 2007 roku wejdzie w życie nowy Kodeks Celny Republiki Białoruś. Nowy kodeks uszczegółowił liczne niewyjaśnione wcześniej kwestie, a także dołączył te normy, które aktualnie znajdują się nie w Kodeksie Celnym, a w licznych osobnych aktach normatywnych, co znacząco ułatwia ich znalezienie i systematyzację. Nowy Kodeks zawiera wystarczającą ilość dokładnych sformułowań i wyczerpujących wykazów, co nie pozwala na interpretowanie takich czy innych pojęć w sposób rozszerzony i niejednoznaczny. Nowy Kodeks jest bez wątpienia lepszy od aktualnie obowiązującego Kodeksu Celnego, chociażby z powodu jednej, lecz niezwykle ważnej przyczyny: od lipca 2007 roku w celu rozpatrzenia takich lub innych kwestii z dziedziny regulacji celnych wystarczające będzie zaznajomienie się z odpowiednimi przepisami kodeksu, podczas gdy aktualnie z powodu niedostateczności sformułowań obowiązującego kodeksu, aby znaleźć odpowiednie wyjaśnienie danej kwestii niezbędna jest analiza ogromnej ilości aktów normatywnych.
Nowy kodeks zlikwidował istniejącą sprzeczność odnośnie uznania terytorium białoruskich wolnych stref celnych jako terytorium Republiki Białoruś. Aktualnie obowiązujący kodeks stanowi, że według ogólnej zasady wolne strefy celne rozpatruje się jako znajdujące się poza terytorium celnym Republiki Białoruś i odniesienie wskazanych terytoriów do całego białoruskiego terytorium celnego przewidziane jest jedynie w Ukazie Prezydenta Republiki Białoruś Nr 262 z dnia 9 czerwca 2005 roku. Zgodnie z nowym kodeksem granica celna przebiega równocześnie z granicą państwową Republiki Białoruś, czyli wolne strefy i wolne składy nie posiadają „pozastrefowego” statusu.
Zmienia się znaczna ilość obowiązujących aktualnie definicji takich lub innych terminów. W większości przypadków nowe sformułowania są rezultatem rozwiązania problemów, które związane były z interpretacją aktualnie obowiązujących definicji. Na przykład do majątku ruchomego nie zaliczają się obiekty przyporządkowane do nieruchomości, wykorzystywane w komunikacji międzynarodowej (statki powietrzne i morskie itp.). Do towarów krajowych nie zaliczają się już towary pochodzące po prostu z Białorusi lub dopuszczone do swobodnego obrotu na terytorium Republiki Białoruś; teraz w celu otrzymania statusu towaru krajowego wymagane jest spełnienie szeregu warunków.
Nowy kodeks zawiera przepisy o trybie ustalania kraju pochodzenia towarów. Wcześniej zasady ustalania kraju pochodzenia towarów normowane były wieloma różnymi aktami normatywnymi.
Nowy kodeks ustanawia również wyczerpujący wykaz dokumentów, które przedstawia się organowi celnemu w zależności od środku transportu, którym dokonywany jest przewóz międzynarodowy,. Nowość ta na pewno będzie niezwykle wygodna dla uczestników wymiany międzynarodowej.
Nowy kodeks zawiera również przepisy dotyczące trybu zaskarżania decyzji (zaniechania) organów celnych i ich uprawnionych pracowników, w tym tryb i terminy składania skarg, do kogo skargi powinny być adresowane, terminy rozpatrywania skarg i in. Podobnie jak w przypadku innych ważnych kwestii uregulowanych w nowym kodeksie, wskazane wcześniej zasady określone były w wielu różnych aktach normatywnych.
Bezpośrednio w tekście kodeksu uregulowane zostaną kwestie clenia towarów przemieszczających się przez granicę celną z wykorzystaniem rurociągów, a także kwestie clenia towarów przy przesyłaniu w międzynarodowych wysyłkach pocztowych. Wcześniej wszystkie te kwestie były uregulowane w wielu różnych aktach normatywnych.
Nowy kodeks określa faktyczny moment zaistnienia i zakończenia obowiązku podatkowego odnośnie opłacenia cła i podatków; w aktualnie obowiązującym prawie podatkowym można stwierdzić nieścisłości w stosunku do danej kwestii. Pojawiła się również nowość odnośnie procedury opłacania cła: teraz o ile zaistnieją określone przez nowy kodeks uwarunkowania, organ celny na wniosek płatnika będzie miał możliwość zmiany terminu opłacenia cła i podatków.
Wniesiono również poszczególne zmiany w rozdziału kodeksu, regulującego składowanie towarów pod takim lub innym reżimem celnym. W szczególności, od 1 lipca 2007 roku tranzyt celny i składowanie czasowe nie są już uważane za reżimy celne i traktowane są jak procedury celne. Na szczęście procedura tranzytu jest w nowym kodeksie opisana maksymalnie szczegółowo. Od 1 lipca 2007 roku w przypadku szeregu przypadków przy ogólnych warunkach, których wystąpienie powoduje aktualnie wnioskowanie o reżim celny eksportu, niezbędnym będzie wnioskowanie o reżim celny reeksportu.
Nowy kodeks zmienia wymagania stosowane przy działalności przewoźników celnych: aktualnie nie liczących pozostałych warunków, każdy przewoźnik celny powinien posiadać poręczenie banku lub niebankowej instytucji kredytowo-finansowej, wpisanej do rejestru banków i niebankowych instytucji kredytowo- finansowych, uznanych przez organy celne za gwarantów opłacenia cła, o wypełnianiu obowiązku podatkowego przez przewoźnika celnego odnośnie opłacania wwozowych opłat celnych i podatków w kwocie nie mniejszej niż piętnaście tysięcy wielkości bazowych.
Chcielibyśmy również zwrócić uwagę na następującą okoliczność. Na etapie prac na nowym kodeksem celnym do projektu dołączono artykuł, który ustanawiał następującą zasadę: przepisy aktów prawa celnego powinny zostać sformułowane w taki sposób, żeby każda osoba wiedziała jakie są jej prawa i obowiązki, a także jakie czynności, kiedy i w jakim trybie należy podejmować przy przemieszczaniu towarów przez granicę celną, ich cleniu i kontroli celnej. Ta ważna zasada, której podobnych w białoruskim prawie celnym zupełnie brak, pozwoliłaby oprotestować działania organów celnych w przypadku oczywistej sprzeczności z aktami normatywnymi. Tym niemniej w przyjętej wersji kodeksu dana norma niestety nie występuje: najwidoczniej ustawodawca pozostawił sobie możliwość do tworzenia również w przyszłości trudnych, niejasnych i sprzecznych sformułowań, które w przypadku niejasności, co jest oczywiste, będą interpretowane na korzyść organu celnego.
Jako konkluzję trzeba powiedzieć, że nowy kodeks będzie stosowany do przypadków zaistniałych od 1 lipca 2007 roku. Odnośnie przypadków regulowanych prawem celnym i zaistniałych przed 1 lipca 2007 roku, nowy kodeks będzie stosowany jedynie w tej części, która przewidziana jest w przepisach przejściowych kodeksu. Przepisy przejściowe nowego kodeksu przewidują w szczególności warunki i terminy obowiązywania wydanych wcześniej licencji na prowadzenie działalności w dziedzinie spraw celnych, a także warunki składowania towarów pod takim lub innym reżimem celnym w przypadkach, kiedy zmieniły się wymagania odnośnie danego reżimu celnego.
